Blockchain: σκέψεις για τη χρησιμότητά του πέρα από τη φούσκα του Bitcoin* | Άρθρο της Χριστίνας Πατσιούρα

Ακολουθώντας το κλίμα της εποχής της Bitcoin-μανίας νομίζω πως θα πρέπει να καταθέσουμε και εδώ τις σκέψεις και τις ιδέες μας γύρω από το Blockchain, την τεχνολογία στην οποία στηρίζεται το Bitcoin, και αναμένεται να βρει ευρεία αποδοχή σε πληθώρα τομέων.

Λοιπόν η ιστορία του Blockchain μου θυμίζει αρκετά την αρχή του ΙοΤ (Internet of Things): είναι περισσότερο μία ιδέα, ή καλύτερα μία πρακτική, παρά μία συγκεκριμένη τεχνολογία, που έχει όμως συγκεκριμένη λογική λειτουργίας. Επίσης, έχει καλλιεργήσει προσδοκίες (εφαρμογές, έσοδα, ανατροπές/”disruptions”) και ταυτόχρονα ξεκινούν άνθρωποι και εταιρίες από διαφορετικούς τομείς να πειραματίζονται με αυτό.

Βέβαια το ΙοΤ δεν βίωσε ποτέ τέτοια έκρηξη προσδοκιών εξαιτίας κάποιου αντίστοιχου «προϊόντος» του, όπως είναι το Bitcoin και τα υπόλοιπα «κρυπτονομίσματα». Ωστόσο και στην περίπτωση του ΙοΤ — ειδικά στις αρχές του την περίοδο 2011–2014 — τα υποσχόμενα οφέλη για κέρδη και «ανατροπές» έδιναν και έπαιρναν, ώσπου πιο πρόσφατα οι προσδοκίες μειώθηκαν, οι προβλέψεις για τα αναμενόμενα κέρδη και τον αριθμό των «έξυπνων συσκευών» έγιναν πιο συντηρητικές και οι εταιρίες στρώθηκαν στην διερεύνηση των πραγματικών ευκαιριών.

Αν το ΙοΤ αποτελείται από πολλά μεν διακριτά δε τεχνολογικά επίπεδα, το Blockchain έχει μία απλούστερη βασική λογική λειτουργίας και περισσότερο αναφέρεται στην οργάνωση δικτύων υπολογιστών και στη λειτουργία βάσεων δεδομένων, στα οποία παρουσιάζει μία ενδιαφέρουσα εναλλακτική.

Τι είναι, περίπου, τεχνολογικά το Blockchain;

Πρόκειται για έναν άλλο τρόπο να οργανώνονται και να επικοινωνούν πολλοί υπολογιστές μέσω ενός δικτύου, του δικτύου Blockchain, και κυρίως να ανταλλάσσουν αρχεία, πραγματοποιώντας μεταξύ τους συναλλαγές. Κάθε κόμβος του δικτύου Blockchain, κάθε υπολογιστής, κρατάει στη μνήμη του το ιστορικό των συναλλαγών όλου του υπόλοιπου δικτύου, αφού ενημερώνεται σε πραγματικό χρόνο για τις αλλαγές και τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται σε αυτό από όλους του υπολογιστές που συμμετέχουν.

Αυτό το ιστορικό συναλλαγών όλου του δικτύου είναι σε μορφή «μπλοκ» σε σειρά, κάθε ένα από τα οποία επικοινωνεί με το προηγούμενό του μέσω του λεγόμενου hash, που είναι ένας αλγόριθμος κρυπτογράφησης η επίλυση του οποίου επιτρέπει στη δημιουργία αυτού του μπλοκ, και με το επόμενό του μέσω του δικού του hash, κοκ.

Επίσης κάθε υπολογιστής είναι υπεύθυνος για την έγκριση μίας συναλλαγής που θέλει να καταχωρήσει ένας γειτονικός του υπολογιστής, χωρίς την παρεμβολή και την ανάγκη έγκρισης μίας κάποιας κεντρικής αρχής.

Γιατί αυτός ο τρόπος οργάνωσης των συναλλαγών μέσω υπολογιστών υπερτερεί — σύμφωνα με τα λεγόμενα των εμπνευστών και οπαδών του Blockchain;

Τα οφέλη του Blockchain (κατά τα λεγόμενα από τους οπαδούς του, οι πιο «θορυβώδεις» των οποίων είναι οι ασχολούμενοι με το Bitcoin προς το παρόν):

  • Οι συναλλαγές είναι ανώνυμες — ο κάθε υπολογιστής έχει ένα δημόσιο «κλειδί» και ορατό από όλους τους υπολογιστές του δικτύου, και ένα προσωπικό «κλειδί», ορατό μόνο στο χρήστη του
  • Η έγκριση νέων συναλλαγών και μπλοκ γίνεται μέσω κρυπτογράφησης, δηλαδή αλγορίθμων επίλυσης απαιτητικών μαθηματικών προβλημάτων
  • Δεν παρεμβαίνει καμία κεντρική αρχή για την έγκριση νέων συναλλαγών, κανένα κεντρικό σημείο ελέγχου, κανένας ενδιάμεσος, ούτε καν ο άνθρωπος αφού αυτή η διαδικασία γίνεται αυτόματα
  • Κάθε σημείο που θα απαιτούσε την ύπαρξη πίστης, δηλαδή εμπιστοσύνης σε μία οντότητα που διασφαλίζει τη λειτουργία του δικτύου, εξασφαλίζεται ουσιαστικά μέσω της εμπιστοσύνης στα μαθηματικά και τη δυνατότητα της τεχνολογίας να επιλύει μαθηματικά προβλήματα

Χωρίς αμφιβολία, η σύλληψη του Blockchain πραγματοποιήθηκε με στόχο την υπέρβαση κάποιων εγγενών χαρακτηριστικών στα δίκτυα συναλλαγών. Το διάσημο paper του Nakamoto με τίτλο “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” θέτει εξαρχής τα ζητήματα στα οποία θέλει να απαντήσει με τη δημιουργία του Bitcoin / δικτύου Blockchain:

  • το κόστος διεκπεραίωσης ηλεκτρονικών συναλλαγών είναι μεγάλο, καθιστώντας πολλά είδη συναλλαγών μη πρακτικές
  • η ύπαρξη κάποιου μικρού έστω ποσοστού ηλεκτρονικής απάτης και προσβολών είναι αποδεκτή και δεδομένη, συνεπώς τα συστήματα δεν είναι επαρκώς ασφαλή και προστατευμένα
  • δεν υπάρχει μέχρι τώρα τρόπος δύο μέρη τα οποία θέλουν να συναλλαχθούν, άρα εξ ορισμού δεν εμπιστεύονται το ένα το άλλο, να το πραγματοποιήσουν χωρίς την παρεμβολή ενός αμοιβαία έμπιστου μεσάζοντα, μίας κεντρικής αρχής.

Το Blockchain λοιπόν προτάθηκε από τον Satoshi Nakamoto ως τη δομή στην οποία μπορεί να δημιουργείται και να ανταλλάσσεται το Bitcoin — και τα υπόλοιπα «Κρυπτονομίσματα» που ακολούθησαν. Το σίγουρο είναι πως οι δυνατότητες του Blockchain δεν σταματούν στα κρυπτονομίσματα και η αγορά του Blockchain ως τεχνολογική ιδέα μόλις που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται.

Αξιοποίηση του Blockchain πέρα από τα κρυπτονομίσματα:

Το Blockchain μέχρι σήμερα εφαρμόζεται επιτυχώς σε λειτουργίες δημόσιας διοίκησης, για την οργάνωση και παραγωγή πιστοποιητικών και εγγράφων, σε εκλογικά συστήματα, τόσο για την ασφαλή διενέργεια εκλογών όσο και την καταμέτρηση ψήφων, συναντάται όλο και συχνότερα σε εφαρμογές Logistics και εφοδιαστικής αλυσίδας, τον εντοπισμό και την εξ αποστάσεως παρακολούθηση προϊόντων στη διαχείρηση ακινήτων, το ηλεκτρονικό εμπόριο, τη διαχείριση ανθρώπινων πόρων από τις εταιρίες, κλπ. Μερικές από τις γνωστές εταιρίες που έχουν αναπτύξει υπηρεσίες και προϊόντα σχετικές με το Blockchain είναι η Oracle, η IBM, η Fujitsu, η Bosch, κλπ.

Για πολλές από τις εταιρίες που καταπιάνονται με το Blockchain, αυτό αποτελεί ακόμα ένα πεδίο προς εξερεύνηση και άρα τα οφέλη του μένει ακόμα για να εξακριβωθούν. Παρακάτω καταγράφουμε τα κοινά χαρακτηριστικά που έχουν όσες εφαρμογές θα είχε νόημα να υλοποιηθούν με το Blockchain.

Λόγοι χρησιμότητας εφαρμογής Blockchain:

  • εκεί όπου η μετάβαση σε ένα αποκεντρωμένο δίκτυο υπολογιστών θα οδηγήσει σε ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική λειτουργία του δικτύου,
  • όπου πραγματοποιούνται συναλλαγές μεταξύ απομακρυσμένων μερών (εγγράφων, προϊόντων, χρημάτων, πιστοποιητικών, κλπ) και υπάρχει η ανάγκη ύπαρξης αξιοπιστίας και εμπιστοσύνης,
  • στα συστήματα τα οποία χρησιμοποιούν ή και βασίζονται στις ηλεκτρονικές πληρωμές (POS, διόδια, «έξυπνες συσκευές»)
  • συμμετοχή πολλών συναλλασσόμενων μερών, που δεν εμπιστεύονται κατ’ ανάγκη το ένα το άλλο, σε μία αγορά, υπό τον όρους της ανωνυμίας και της εμπιστευτικότητας

Για όσους ασχολούμαστε με το ΙοΤ, δεν μπορούμε παρά να εντοπίσουμε πολλά σημεία αξιοποίησης του Blockchain σε εφαρμογές ΙοΤ.
Αυτό που αξίζει να σημειώσουμε τώρα είναι οι προσδοκίες γύρω από τις νέες τεχνολογίες και τις διαφαινόμενες ανάγκες των ανθρώπων να ελέγξουν με νέους τρόπους τα τεχνολογικά μέσα.

Ήταν η ΙΒΜ που πριν από μερικά χρόνια μίλησε για «εκδημοκρατισμό» των συσκευών με αφορμή το ΙοΤ, ως την κατάσταση στην οποία οι άνθρωποι θα έχουν εύκολη πρόσβαση, έλεγχο και επικοινωνία με κάθε «πράγμα» που αυτοί θα θελήσουν.

Τώρα ο λόγος γίνετα για το Blockchain με το οποίο διαφορετικές ομάδες ανθρώπων επιχειρούν να πραγματοποιήσουν τις δικές τους ιδέες περί οργάνωσης των δικτύων της τεχνολογίας, του κράτους και της δημόσιας διοίκησης, των τραπεζών και των αγορών μεταξύ άλλων. Αυτές οι ομάδες ανθρώπων απαντώνται βασικά σε δύο είδη, τους μεν «κρυπτο-αναρχικούς» (“crypto-anarchists”) και τους δε «τεχνο-ελευθεριακούς» (“techno-libertarians”). Και οι μεν και οι δε βρίσκουν κοινό σημείο επαφής την ακύρωση των ιεραρχιών και των κεντρικών μηχανισμών ελέγχων. Οι μεν χάριν της απελευθέρωσης από λογιών εξουσίες οι δε χάριν της επίτευξης λιγότερου κρατικού ελέγχου και περισσότερης ελευθερίας της αγοράς.

Παρακολουθώντας τα επιχειρήματα που παρουσιάζουν αυτές οι μεριές, καταλήγουμε πως πρόκειται μάλλον για την επαναφορά του διλήμματος άνθρωπος — μηχανή από την πίσω πόρτα, με το προσωπείο του διλήμματος κράτος ή αναρχία ή ελεγχόμενη ή απόλυτα ελεύθερη αγορά αντίστοιχα.

Και για εμάς όμως η δραστηριότητα γύρω από το Blockchain έχει να κάνει με τα όρια της τεχνολογίας και της βιωσιμότητάς της αρχικά ( θυμάστε πόση ενέργεια καταναλώνει το δίκτυο των κρυπτονομισμάτων; ), του κράτους και της πολιτικής, όρια του ατόμου και της ευθύνης του. Υπάρχουν πολλά σκοτεινά σημεία γύρω από το Blockchain και πολύ περισσότερο γύρω από τα κρυπτονομίσματα. Η αγορά του Blockchain όμως δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί, παρά του ότι η αξία συναλλαγών των κρυπτονομισμάτων είναι στις τάξεις των τρισεκατομμυρίων δολλαρίων, ούτε οι εταιρίες που προσφέρουν εφαρμογές Blockchain έχουν καταφέρει ακόμα σημαντική παρουσία, ενώ οι επενδύσεις σε αντίστοιχες εταιρίες τώρα μόλις άρχισαν να εμφανίζονται σε σχετικά σημαντικά ποσά, ακόμα χαμηλά. Έχουμε, συνεπώς, ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας.

*Δημοσιεύτηκε στη στήλη “Soci-Tech” του περιοδικού Infocom στο τεύχος του Ιανουαρίου

To mprosta.gr θεωρεί δικαίωμα του κάθε αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, τονίζουμε ρητά ότι δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν τον εκάστοτε χρήστη και μόνο αυτόν. Παρακαλούμε πολύ να είστε ευπρεπείς στις εκφράσεις σας. Τα σχόλια με ύβρεις θα διαγράφονται, ενώ οι χρήστες που προκαλούν ή υβρίζουν θα αποκλείονται.